(I)
[[κινώ]], οῦς, ἡ (Α)
(δωρ. τ.) [[κίνηση]].
[ΕΤΥΜΟΛ. < θ. κιν- (του κινῶ) + [[επίθυμα]] ώ / -οῦς ([[πρβλ]]. [[ηχώ]], [[πειθώ]])].
(II)
και [[κουνώ]] (AM κινῶ, -έω, Μ και κουνῶ)
1. [[κάνω]] [[κάτι]] να τεθεί σε [[κίνηση]] ή σε [[λειτουργία]] ή [[σαλεύω]] [[κάτι]] (α. «η [[μηχανή]] κινείται με ηλεκτρισμό» β. «ἐβλασφήμουν αὐτὸν κινοῦν τες τὰς κεφαλὰς αὐτῶν», ΚΔ)
2. [[μετατοπίζω]], [[μετακινώ]], [[μεταφέρω]] (α. «μείνε [[εκεί]] που είσαι, μην κινηθείς [[καθόλου]]» β. «μὴ κινείτω γῆς [[ὅρια]] [[μηδείς]]», Πλάτ.)
3. [[εγείρω]], [[προκαλώ]] (α. «το [[βιβλίο]] του κίνησε το [[ενδιαφέρον]]» β. «μάς κινήθηκε η [[περιέργεια]] για το [[γεγονός]]» γ. «[[σίγα]], [[τέκνον]], μὴ κινήσῃς ἀγρίαν ὀδύνην πατρὸς ὁμόφρονος», Ευρ.)
4. [[προτρέπω]], [[παροτρύνω]] (α. «κινούμενος από μεγάλο φθόνο τον συκοφάντησε» β. «ἔτι λέγειν αὐτόν ἐκίνουν», Πλάτ.)
5. [[διαταράσσω]], [[διεγείρω]] (α. «τοὐς δ' [[εἴπερ]] τις... κινήσῃ [[ἀέκων]]», Ομ. Ιλ.
β. «ἐξ ὕπνου κινεῖν [[δέμας]]», Ευρ.)
6. [[επενεργώ]] ως καθαρτικό («τον κίνησε το [[φάρμακο]]»)
7. (αμτβ.) [[ξεκινώ]], [[αναχωρώ]] («κίνησε [[πρωί]] [[πρωί]] για την [[αγορά]]»)
8. μέσ. κινούμαι, -έομαι
κατευθύνομαι, [[πορεύομαι]] (α. «κινείται [[προς]] Βορράν» β. «οἵδε κινοῦνται λόχοι πρὸς [[ἄστυ]] Θήβης», Σοφ.)
9. φρ. α) «[[κινώ]] [[αγωγή]]» — [[αρχίζω]] δικαστικό αγώνα
β) «κινῶ [[πάντα]] λίθον» — [[χρησιμοποιώ]] [[κάθε]] [[μέσο]]
νεοελλ.
1. [[ανασκαλεύω]], [[ερευνώ]] («μην κινήσεις [[άλλο]] την [[υπόθεση]], [[γιατί]] δεν θα σού βγει σε καλό»)
2. μέσ. α) κινούμαι
[[ενεργώ]], δρω («[[πρέπει]] να κινηθείς [[μέσα]] στα επιτρεπόμενα όρια»)
β) κινούμαι και κουνιέμαι
[[δείχνω]] [[ζωτικότητα]], δραστηριοποιούμαι (α. «η [[αγορά]] αυτές τις μέρες δεν κινείται πολύ» β. «κουνήσου λίγο, πέρασε η ώρα»)
3. φρ. α) «κινούμενα σχέδια» — κινηματογραφημένη [[προβολή]] διαδοχικών εικόνων με σκίτσα κωμικού [[συνήθως]] περιεχομένου
β) «[[κινώ]] γη και ουρανό» ή «[[κινώ]] θεούς και δαίμονες» — [[κάνω]] τα [[πάντα]] για να πετύχω [[κάτι]]
γ) «[[κινώ]] τα νήματα» — [[είμαι]] ο [[κύριος]] και [[καθοριστικός]] [[παράγοντας]] μιας ενέργειας
δ) «[[κινώ]] λογαριασμό» — χρεωπιστώνω τον λογαριασμό μου στην [[τράπεζα]]
4. παροιμ. φρ. «σὺν Ἀθηνᾷ καὶ χεῖρα κίνει» — μην περιμένεις να σού έλθουν όλα έτοιμα, [[αλλά]] να προσπαθείς και ο [[ίδιος]]
νεοελλ.-μσν.
1. (αμτβ.) [[αρχίζω]] [[ενέργεια]], [[επιχειρώ]] («[[κινώ]] πόλεμο»)
2. (για [[υγρό]]) [[τρέχω]], [[κυλώ]] («δάκρυα κινούν και κλαίγει», Ερωτόκρ.)
3. φρ. «[[κινώ]] χείρα εις...» ή «κινούν τα χέρια μου εις...» — [[αρχίζω]] να [[ασχολούμαι]] με [[γράψιμο]]
μσν.
1. [[ορμώ]], επιτίθεμαι
2. φρ. α) «κινῶ γλῶσσαν» — [[μιλώ]]
β) «κινῶ λίθον» — [[ενεργώ]] εχθρικά
γ) «κινῶ χεῖρα» — [[απλώνω]] το [[χέρι]] για να αρπάξω [[κάτι]]
δ) «κινῶ (τὴν) κοιλίαν» — [[προκαλώ]] [[διάρροια]]
μσν.-αρχ.
1. συνουσιάζομαι με [[γυναίκα]]
2. μτφ. [[μεταβάλλω]], [[αλλάζω]], [[τροποποιώ]] («πότερον βλαβερὸν ἤ [[συμφέρον]] ταῖς πόλεσι τὸ κινεῖν τοὺς πατρίους νόμους», Αριστοτ.)
3. (μεσοπαθ.) εξεγείρομαι, [[στασιάζω]]
αρχ.
1. [[θίγω]] [[θέμα]], [[προκαλώ]] [[συζήτηση]] για [[κάτι]]
2. [[αμφισβητώ]] μια [[υπόθεση]]
3. γραμμ. [[αλλάζω]] [[κατάληξη]], κλίνομαι («τὰ ρήματα ἐκίνει τὸ [[τέλος]]», Απολλ. Δύσκ.)
4. (μτχ. παθ. παρακμ.) κεκινημένος, -ένη, -ον
α) αυτός που κατέχεται από ψυχική [[ταραχή]], ο [[ταραγμένος]] («ὡς πρὸ τοῦ κεκινημένου τὸν σώφρονα δεῖ προαιρεῖσθαι φίλον», Πλάτ.)
β) αυτός που ασχολείται με [[κάτι]]
5. φρ. α) «κινῶ πᾶν [[χρῆμα]]» — [[χρησιμοποιώ]] [[κάθε]] [[μέσο]]
β) «κινῶ τὰ ἀκίνητα» — αναμιγνύομαι σε ιερά πράγματα (Ηρόδ.).
[ΕΤΥΜΟΛ. < κι-νέF-ω < ki-neu-
το ki- αποτελεί τη μηδενισμένη [[βαθμίδα]] της ΙΕ ρίζας kei- «[[θέτω]] σε [[κίνηση]], βρίσκομαι εν κινήσει» ([[πρβλ]]. [[κίω]]) και το -neu- αποτελεί ριζική [[επαύξηση]] (το -u- προ φωνήεντος αντιπροσωπεύεται με -F-). Απαντά και [[παράλληλος]] [[ενεστωτικός]] τ. [[κίνυμαι]] < κίνευμι. Η [[μακρότητα]] του -ι- τών τ. κινῶ / [[κίνυμαι]] [[είναι]] δυσερμήνευτη, [[γιατί]] [[είναι]] [[προϊόν]] συνεσταλμένης βαθμίδας και θα έπρεπε να [[είναι]] βραχύ. Για την [[ερμηνεία]] αυτής της μακρότητας εικάζεται [[αναγωγή]] του θ. κι- τών τ. κινῶ / [[κίνυμαι]] σε kiә₂- (>κῑ-), [[πρβλ]]. ἐκίαθον του κίω.
ΠΑΡ. [[κίνημα]], [[κίνηση]], [[κινητήρας]], [[κινητής]], [[κινητός]], [[κίνητρο]].
ΣΥΝΘ. (Β' συνθετικό) [[ανακινώ]], [[διακινώ]], [[εκκινώ]], [[μετακινώ]], [[παρακινώ]], [[συγκινώ]], [[υποκινώ]]
αρχ.
[[αντικινώ]], [[αποκινώ]], αυτοκινώ. [[επικινώ]]. [[κατακινώ]]. [[περικινώ]]. [[προανακινώ]], [[προδιακινώ]]. [[προκινώ]], [[συμμετακινώ]], [[συμπερικινώ]], [[συνανακινώ]], [[υπανακινώ]], [[υπαποκινώ]]
νεοελλ.
αργοκινώ, γοργοκινώ, [[κατασυγκινώ]], [[ξανακινώ]], [[ξεκινώ]]].

Λεξικό