Κατά το επόμενον θέρος, ο Αλκιβιάδης έπλευσεν εις το Άργος με είκοσι πλοία και συνέλαβεν όσους Αργείους εθεωρούντο ακόμη ως ύποπτοι και ως φρονούντες τα των Λακεδαιμονίων. Τούτους, περί τους τριακοσίους τον αριθμόν, ετοποθέτησαν οι Αθηναίοι προς φύλαξιν εις τας πλησίον νήσους, επί των οποίων εξετείνετο η κυριαρχία των. Εξεστράτευσαν επίσης οι Αθηναίοι κατά της Μήλου με τριάντα ιδικά των πλοία, εξ Χιακά και δύο Λεσβιακά, και με χιλίους διακοσίους οπλίτας, τριακοσίους τοξότας και είκοσι ιπποτοξότας Αθηναίους και περί τους χιλίους πεντακοσίους οπλίτας συμμάχους, ιδίως νησιώτας. Οι Μήλιοι ήσαν άποικοι των Λακεδαιμονίων και ηρνούντο να υποταχθούν εις τους Αθηναίους, όπως οι λοιποί νησιώται. Και κατ' αρχάς μεν ετήρησαν ουδετερότητα και έμειναν ήσυχοι, έπειτα όμως, πιεζόμενοι από τους Αθηναίους, οι οποίοι ηρήμωναν το έδαφός των, περιήλθαν εις κατάστασιν απροκαλύπτου πολέμου. Ως εκ τούτου, οι Αθηναίοι στρατηγοί, Κλεομήδης, υιός του Λυκομήδους, και Τεισίας, υιός του Τεισιμάχου, εστρατοπέδευσαν επί του εδάφους των με την στρατιωτικήν ταύτην δύναμιν. Αλλά πριν αρχίσουν την ερήμωσιν αυτού, έστειλαν προς διαπραγμάτευσιν πρέσβεις, τους οποίους οι Μήλιοι δεν παρουσίασαν ενώπιον του λαού, αλλά τους εζήτησαν να εκθέσουν τον σκοπόν της ελεύσεώς των προς τας αρχάς και το κυβερνητικόν συμβούλιον. Οι πρέσβεις ούτοι των Αθηναίων ωμίλησαν ως εξής περίπου:
Μήλιος Διάλογος
Αθηναίοι / Μήλιοι→Ολιγαρχικό συμβούλιο Μήλου
Διάλογοι για τη σχέση δικαίου και δυνάμεως
Ιστορικό πλαίσιο
416 π.Χ. Η Μήλος, σπαρτιατική αποικία, παρέμενε ουδέτερη σε όλη τη διάρκεια του πολέμου. Οι Αθηναίοι στέλνουν στόλο και απαιτούν υποταγή. Ο διάλογος γίνεται κεκλεισμένων θυρών — δεν μιλούν στον δήμο, μιλούν στους ολίγους.
Περίληψη
Η πιο διάσημη σκηνή του Θουκυδίδη. Δεν είναι λόγος αλλά διάλογος: οι Αθηναίοι λένε στους Μηλίους να μην επικαλεστούν τη δικαιοσύνη ούτε τους θεούς. «Το δίκαιο κρίνεται μόνο μεταξύ ίσων δυνάμεων.» Ο Θουκυδίδης το παρουσιάζει ως πείραμα σκέψης — τι συμβαίνει όταν η ισχύς απογυμνώνεται από κάθε ηθική κάλυψη.
Φιλοσοφική σύγκρουση
Δύναμη ως δίκαιο — ακραίος ρεαλισμός εναντίον ηθικής
Οι Αθηναίοι λένε στους Μηλίους να μην επικαλεστούν τη δικαιοσύνη ούτε τους θεούς. Ο Θουκυδίδης παρουσιάζει τον διάλογο ως «πείραμα σκέψης» — τι συμβαίνει όταν η ισχύς απογυμνώνεται από κάθε ηθική κάλυψη;
Σύγχρονη σημασία
Η φράση «οι ισχυροί πράττουν ό,τι δύνανται και οι αδύνατοι υποχωρούν» είναι ίσως η πιο αναφερόμενη πρόταση στη θεωρία Διεθνών Σχέσεων.